Bakteriler Diploid Mi? Aslında, Hepimiz Bunu Merak Etmiştik!
Hadi, soruyu soralım: Bakteriler diploid mi? Evet, gerçekten de böyle bir soru var, ve bunu merak etmek gayet normal. Hem zaten, bilimle aram pek yok demeyin, hepimizin kafasında dönüp duran bir sürü biyolojik soru vardır. Hadi bakalım, bu yazıyı okurken bir yandan da kendi biyoloji derslerinizin içinden geçeceksiniz, ama endişelenmeyin, çok ciddi değilim. Hani biyoloji kitaplarının o sıkıcı bölümleri vardır ya, işte onlardan değil!
Ama gelin önce şu diploid olayı nedir, ne değildir ona bir göz atalım. Diploidlik, her organizmanın iki set kromozom taşıması durumudur. Hani insanlar gibi… Evet, biz diploidiz. Hepimizin her bir hücresinde 23 çift kromozom var, yani toplamda 46 kromozomumuz var.
Peki, Bakteriler Nasıl?
Bakteriler diploid mi? Bakteriler aslında… Eh, durum biraz farklı. Bakteriler genellikle haploid yani tek set kromozom taşır. Kafanız karıştı, değil mi? Hadi, durumu sadeleştirelim.
Bakteriler birer “tek hücreli organizmalar” olarak yaşamlarına devam ederken, genetik bilgilerini bir DNA molekülü aracılığıyla taşır. Bu DNA, bakterilerde genellikle bir “çember” şeklindedir ve çoğunlukla tek bir adet olur. Yani, diploid olmaktan çok, haploid yapıdırlar.
Bakteriler ve Kromozomlar: “Bir” Yetiyor
Bir gün arkadaşım Efe ile bir kafede oturuyoruz, kahvemi yudumlarken Efe birden bana baktı ve dedi ki: “Bakteriler diploid mi?”
Biraz tuhaf bir soru, ama işte ben de böyle derin bilimsel soruları bekliyordum. Ama tabii ki, her şey gibi bu da başka bir konuya daldı:
Efe: “Bakteriler diploid mi?”
Ben: “Bakteriler mi? Hani onlar, o mikroskobik şeyler… Bence bir tane kromozom yeter.”
Efe: “Haa, ben de öyle dedim zaten ama tam emin olamadım.”
O an, bakterilerin neden diploid olamayacaklarını anlatmaya başladım. Efe de biraz hayal kırıklığına uğramış gibi göründü. Ama sonra o kadar rahatladım ki, “Bakteriler neden diploid olmasın ki?” diye düşünmeye başladım. Ve işte, en büyük buluşu yapmak üzereyim!
Ama Bakteriler de “Çiftleşir”
Bakteriler genetik materyali, yani DNA’yı, bir şekilde başkalarına aktarabiliyorlar. Tabii ki bu, bizim cinsel üreme gibi bir şey değil. Ama yine de, bakteriler arasında genetik materyal alışverişi yapılabilir. Bunun adı konjugasyon. Yani, bakteriler “dostça” genetik malzeme takası yapabiliyorlar.
Ama yine de bakteri dediğiniz şeyin biyolojik yapısı, diploid olmaktan çok uzak. Yani, bakteri dünyasında “diploid” diyebileceğimiz bir şey yok gibi. Yine de, bilimin “her zaman doğru” dediği şeyler zamanla değişebiliyor. Kim bilir, belki bir gün bir bakteri türü çıkıp, diploid olduğunu bile söylese şaşırmam.
Hadi Gelin, Şu Kendi Durumumuzu Düşünelim
Mesela bir insan düşünün. Diploidiz, değil mi? Her bir hücremizde iki set kromozom var. E, bizler de bazen çiftleşiriz, yani genetik materyalimizi başkalarına aktarırız. Ama bu, bir bakteri kadar basit bir iş değil. Bakteriler, genetik bilgilerini alıp hemen değiştiriyorlar, bizdeyse işler biraz daha karmaşık.
Bir arkadaşım sürekli diyor ki: “Hayatımda hep her şeyin iki versiyonunu görmek istiyorum.” Yani insan diploid olduğu için, iki seçenekten birini seçmek zorunda değil. Ama bakteri, o kadar karmaşıklaşmaya gerek duymadan hemen yapar. Gibi, ne dersiniz?
Bakterilerin Kendi Dünya Görüşü
Bakteriler dünyasında işler biraz daha basit ve bir o kadar hızlı. Hani, sıkıcı insan toplumlarında saatlerce karar almak yerine, bir bakteri türü sadece “aa, şu genleri paylaşalım” diyebiliyor. O kadar hızlı ki, bilim insanları bile bazen şaşırıyorlar. Bu yüzden bakterilerde diploid olmanın gereği yok, çünkü onların işi biraz daha kolay.
O yüzden bakteri dünyasında diploidlik pek geçerli değil. Ama bir şey kesin, eğer bir bakteri olsa da, ben kesin ona “İzmirli misin, napıyorsun?” diye sorardım. Çünkü İzmir’de yaşamanın getirdiği bir rahatlık var, bakteriler de bunu kabul ederdi.
Sonuç: Bakteriler Diploid Mi? Çok da Umurlarında Değil
Bakterilerin diploid olup olmamaları, biyolojik olarak bizim için önemli olabilir. Ama o kadar da kafamıza takılacak bir şey değil, sonuçta bakteri dünyası, bizim dünyamızla kıyaslanamayacak kadar farklı. Ama bizler, her an bir “diploidlik” arayışına girmeden yaşasak da, bilimin sürekli olarak yeniliklerle geldiği dünyada, her şey olabilir.
Efe’nin sorusu, birden fazla yerde genetik bilgilere dair yolculuk yapmamıza neden oldu. Kim bilir, belki bir gün bakteri de diploid olur, ya da ben Efe’ye daha fazla biyoloji esprisi yaparak kafa karıştırmaya devam ederim.