Şempanzeler Kaç IQ? Bir İzmirli Gençten Eğlenceli Bir Bakış
Hadi bakalım, bir çay daha içeyim de bu yazıyı yazmaya başlayayım dedim. Kafamda bir soru var: “Şempanzeler kaç IQ?” Sonra düşündüm, ya bu konuda yazmak iyi fikir. Hem biraz mizah olur, hem de kendimi fazla ciddi olmamak konusunda uyarmış olurum. Hadi başlayalım!
Şempanzeler ve İnsanlar: En Yakın Arkadaşlar mı?
İzmir’de yaşayan biri olarak hayatımda sıkça karşılaştığım bir şey var: insanlardan çok, hayvanlarla takılmak. Özellikle de kedilerle, tavuklarla, hatta bazen köpeklerle konuştuğumda, şempanzeler hakkında kafamda hep bir soru belirir: “Bu hayvanlar gerçekten bizden daha akıllı mı?” Çünkü bazen, onların hareketlerini izlediğimde insanlık adına ciddi bir endişe duymama sebep oluyor. Şimdi düşünün, bir şempanze bir şeylere dikkatle bakıp çözüm üretiyor, oysa biz ise sırf telefonun ekranına 30 saniye bakmaktan beynimizi sıkıyoruz.
Ben: “Ya ama şempanze, bunu ne kadar zorlayabilir ki? Sonuçta biz her şeyin üstesinden geliriz.”
Kedim: “Bence şempanze benden bile daha akıllı.”
Evet, bazen böyle şeyler düşünüyorum. Ama gelin görün ki, şempanzelerin IQ’su hakkında internette gezinirken şaşırtıcı bir şey öğrendim. Şempanzeler, aslında 80 IQ seviyelerinde. Yani, aslında bizden pek de geride değiller. Hatta bazı bilim insanlarına göre, onların zekâsı çok büyük bir potansiyele sahip. Bir şempanze, akıllıca kararlar alabilir, çözümler üretebilir ve hatta birkaç karmaşık işlevi bir arada yapabilir.
Şempanzeler Mi, İnsanlar Mı?
Bir gün arkadaşım Burak’la sahilde yürüyorduk, şempanzelerle ilgili sohbet etmeye başladık. Burak, genelde her konuda “Ben şunu çok iyi yaparım!” diyerek başlar, bu da ne yazık ki bazen çok gerçekçi olamayabiliyor.
Burak: “Ya bak, şempanzeler kaç IQ olabilir ki? Bir noktada bizi geçebilirler, ne dersin?”
Ben: “Vallahi Burak, bu konuda ciddi olsam, şu an senin zekânla onları kıyaslayabilirim.”
Burak: “Beni geçemezler. Hatta bu yazıyı yazacak kadar zeki değilim bence.”
Ben: “Evet, kesinlikle haklısın. Şu an burada duruyorum, ama şempanze olsam belki ağaçta daha mutlu olurum.”
Evet, işte burada zeka meselesi başlıyor. Şempanzeler, ağaçlarda yaşadıkları için günlük hayatta hayatta kalma mücadelesi veriyorlar. İnsanların yaşamına ve düşünme tarzına bakınca, aslında pek çok şempanzenin zekâsı yüksek gibi gözükse de, birçok durumda hayatta kalmaya yönelik kararlar almak zorundalar. Hatta bazen onların doğrudan tepkileri insanlara göre çok daha içgüdüsel oluyor.
Şempanze IQ’sunu Ne Zaman Test Ediyoruz?
Hayatımda bir gün bir şempanzeyle IQ testi yapacak kadar şanslı olur muyum? Bunu bilemiyorum, ama sanırım bazı bilim insanları bu konuda harika bir iş çıkarıyorlar. Gerçekten de, şempanzelerin çözebileceği bazı mantık problemleri ve diğer karmaşık görevler, insan zekâsına yakın diyebileceğimiz bir seviyede. Tabii, her şempanze de aynı zekâ seviyesine sahip değil. Bazılarını düşününce, bazen hakikaten “bu hayvan nereden geldi” diye soruyorum. Hatta internette gezinirken bir şempanzenin yaptığı “zor bir bulmacayı” çözerkenki videosu vardı.
Ben: “Yani şu bulmacayı çözen bir şempanze, ben çoktan 10 kere denemiş olurdum ve hâlâ ilk adımda takılırdım.”
Bu tip deneyler bize şunu gösteriyor: Şempanzeler aslında oldukça zeki hayvanlar. Fakat onların zekâları, insan zekâsıyla kıyaslanamayacak kadar farklı. Çünkü şempanzeler doğaları gereği problem çözme yeteneklerini hayatta kalma amacıyla kullanıyorlar. Bu yüzden bir şempanzenin IQ’sunu anlamak aslında oldukça karmaşık bir konu.
Sonuç Olarak…
İzmirli bir genç olarak hayatımda şempanzelerle ilgili belki de çok fazla gözlem yapmadım, ama düşündüğümde, onlardan öğrenilecek çok şey var. Mesela sabır, çözüm üretme yeteneği ve belki de bazen biraz fazla kafa yormadan basit kararlar alma… Bence bu noktada hepimiz biraz şempanze olabilsek çok daha rahat olurduk.
Şempanzeler kaç IQ? Belki 80’lerde, belki daha fazlası. Ama sonunda, her şeyin tek bir gerçeği var: Hayatta kalma ve insan gibi düşünme şeklimiz, her ikisinin zekâsının çok farklı noktalarda şekillendiğini gösteriyor. Şempanzeler akıllıca hareket edebiliyor, ama biz insanlar da her şeyin daha fazlasını sorgulayıp karmaşık hale getiriyoruz. Kim bilir, belki bir gün bir şempanze bana der ki: “Daha az düşün, hayatı olduğu gibi kabul et!”
Ben: “O zaman hadi bakalım, yeni bir hayata başlıyoruz. Şempanzelerle eşitiz, daha ne olsun?”